Page 46 - «Чырыстон Ир» выпуск №1 (6) 2017 г.
P. 46

УДВАРНЫ Х?ЗНАТ?

разамынды руаджы Гуырдзыстон туркаг хуынд?-        Евангелий?н цы разныхас ныффыста т?лмацы автор,
джер ?м? персайнаг сахы д?лбар?й ферв?зтис.        уым?й з?гъын.
Ерекълейы р?ст?джы 1783 азы гуырдзы бафидыдтой
У?р?сеим? Георгиевскы сахары ?м?, ферв?зыны          Зындгонд уырыссаг ск?с?ниртас?г Залеман Карл
мадзал?й с?хим? цы уыд, уыдоныл ноджы уырыс-       Герм?ны фырт (1849–1916) ссардта т?лмацы къух-
саг ?фс?ддон ?м? политикон тых бафтыдтой. Ирон     фыст акад. Шегрен Андреасы архивы г?хх?ттыты
таур?гъты баззад 1795 азы Ага-М?х?м?тханы Ка-      ’хс?н. Раныхас гуырдзиаг график?й? транслитераци
лакм? ?рбал?бурды кой. Хет?гкаты Гоцъи, дам, у?д   скодта у?ды ирон абет?м ?м? й? раивта немыцаг
персайнаг богалим? сх?цыд ?м? йыл ф?у?лахиз,       ?взагм?. Афт?м?й мыхуыргонд ?рцыд У?р?сейы
?м? дам ын Ерекъле II уый тыхх?й бал?вар кодта     Зон?дты академийы уацты «Азиаг арвистон»-ы. За-
сызгъ?рин нуаз?н.                                  леман уыди стыр иранист ?м? тюрколог, бир? азты
                                                   д?ргъы ф?куыста Бетъырбухы университеты ахуыр-
  Й? з?рдиаг куысты тыхх?й У?р?сейы хицауад        г?н?г?й ?м? Азиаг музейы (ныры Бетъырбухы
Иуаней?н саккаг кодта цалд?р паддзахадон х?р-      Ск?с?ниртас?н институт) директор?й. Ацы ф?л-
зиу?джы. Сызгъ?рин майданы кой й?х?д?г д?р         т?рд иртас?г Иуанейы ?взаджызд?хт ?н? редакци-
к?ны й? автобиографийы. Г?б?раты Сослан Цен-       гонд?й ныууагъта, ц?м?й ф?схохаг ир?тты ?взаг
трон паддзахадон историон архивы Бетъырбухы куыд   ахуырг?ндт?м ирд?й разына. Й? бир? алыхуызон
раб?р?г кодта, афт?м?й ?гъуызон хорз?хджын         зонадон куыстыты ’хс?н ис егъау иртас?н уац ирон
уыди Сыгъд?г Анн?йы орден?й д?р (ЦГИА СПб.         ?взаджы мивдис?джы тыхх?й. Немыцагау 1874 азы
Ф. 796. Оп. 2. Д. 8804. Л. 26).                    мыхуыргонд уыди Берлины, ф?л? нырма ивд н?ма у
                                                   н?д?р ирон, н?д?р уырыссаг ?взагм?.
  М? ных?ст?м ма бафтаудзын?н уый, ?м? Иуа-
не ахуырг?н?г?й куыста Калачы семинары н?,           О, ф?л? Иуанейы разныхасм? разд?х?м ?м? й?,
ф?л? й? цуры приходы скъолайы фыццаг къл?с-        куыдд?ридд?р у, афт?м?й ?рх?сс?м.
ты. Уым з?рдиаг?й ф?куыста 1820 азы ?ртхъир?-
ны м?йы 13  бон?й суанг 1822 азы тъ?нджы м?йы        «Раз?й дзырдад.
18 бонм?. У?лд?р куыд загътам, афт?м?й, йе ’н?-      Ф?лой г?н?г?й ыск?ныныл Хвычаон чиныг Сыгъ-
низдзинад к?й ф?цудыдта, уый аххос?й ныууагъта     д?г Сахаребайы ирон ?взагыл.
ахуырг?н?джы куыст ?м? йе ’ргом азд?хта сф?лды-      Мыггаг ?н? ч?в?т?й ироны, кан?г сыв?лоным?
стадм?. Й? литературон бынт? фылд?р уыдаиккой,     ?ркодта м?н, Гвырдзыстоны м?лиг Ерекле ды-
ф?л? рын сыстад ?м? Иуане й? ам?ттаг баци.         гаг. ?м? м? рада м?н чиныг ахвыр г?н?нм? ид?г
                                                   з?рд?й?, ачы ф?нд?й ?м? к?д сымах мемирон мы-
  Архивон документты иу ?м? дыуу? хатты н?й        ггаг?н еафоныл исд?м?й б?зон ахъаз хъом ф?чаин.
?гъуызаты Иуанейы хорз куысты кой. Ар?х ын ба-     Афт? ?зд?р м? м?нгард хъомс?й архийдон ахвыр
нысан к?нынц й? м?гуырдзинад ?м?, цард?н исты      к?ныныл. ?м? ысдыр Хвычав качы у ?б?т?н х?рз
пайдайаг?й й?м к?й ницы х?цц? к?ны, уыцы ?уу?л-    в?ндон, м?м?д?р ехорз?хы ?р?вдивн?й ?ркасди.
т?. Уым? г?сг? й? 1802 азы паддзахадон служб?м?    ?рх?дз?м? кода м?н айонг ?м?, г?з?ма, байгом
куы истой т?лмацг?н?г?й, у?д ын ин?лар Кнор-       ысды мен?хъомыл з?рд?й чысдыт?, к?й ф?рчы
ринг К. Ф. с?в?рдта мызд 250 сомы. Ф?ст?д?р, иры   баф?р?сдон гвырдзиаг ?взагвыл чиныджы вав?рын.
?руис?н к?ныны хъуыддаджы куыд з?рдиаг?й ар-       Ек?рон?й г?з?м? бак?сын. ?м? дзы базыдон ай
хайы, уый куы федтой, у?д с?йраг ?фс?ддон раза-    ?м?. Мыгаг к?м?н н?й чиныг, вый хъаджын у расд
мон?г ин?лар Тормасов А. П. бардзырд радта, ц?м?й  ?мбарын?й. Н? зоны агагав Хвычавы. ?м? н?д?р
1809 азы Майр?мкуадз?нты 12 бон?й ф?ст?м? й?       ехи. Хвычаон д?сны г?н?г чиныг, ивм? ?б?тыл х?с
аф?дзы мызд уа 120 ?взист сомы.                    ?в?ры, афт? ?м? чи ч?м?йд?рид?р фесквыса, ум?й
                                                   емыгаг ?м? емзахонт?н хъава ?м? ысб?зон ?хъаз
  Биографи фыст у 1820 азы ?м? дзы, Сыгъд?г Еван-  ф?выныл архайа ебон?й. Афт?в? ?з федон сымах
гели ирон ?взагм? раивыныл к?й кусы, уый тыхх?й    мемиронты, мыг?гд?н ?б?ты ?хс?н хъаджын ачы
ницы загъд?уы, афт?м?й та арф?йаг куыст райдыд-    ысдар миа. Н?вын выди сымах?н чиныг. Авыл м?т-
та уыцы азы Джеоргуыбаты. Сраз?нгард ?й кодта      г?н?г м?з?рдыл дардон м?лиг Ереклийы амондзина-
Й? Б?рзондсыгъд?гдзинад Гуырдзыстоны екзарх        ды, ф?л?мын н? выди м?н?н фадат. Ам?н?м? ачы
Теофилакт. Куыст к?ронм? ах?цц? к?нын й? къу-      хъвыдаг?н бахъ?ваг у б?рзонд с?рад?й ахъаз бак?-
хы бафтыд 1823 азы уалдз?джы, екзарх Ион?йы за-    нын, ?м? к?д ивг?р ысдыр Хвычав у хичав ?рвды ?м?
манты. Уыйб?рц р?ст?г ыл к?м бахардз кодта, уым,   з?хы. ?м? вый армы ысды ?г?сд? ?м? м?рд?д?р.
?в?цц?г?н, Сыгъд?г Евангели ирон ?взагм? раи-      Вый у ?б?т?н х?рз араз?г. Качы махд?р н? вадзы
вын ?нцон хъуыддаг н? уыди.                        ?м? ар?д, ?м?н?м? ивг?р к?д чиныджы дзырав
                                                   “з?рд?т? м?лиджыты ысды Хвычавы армы”, учы
  У?лд?р дыуу? документы ?рх?ссын?й з?рд?          Хвычав разд?х?д махм?д?р з?рд?йы ехич?й х?рз
бав?рдтон. Иу дзы, к?й кой ракодтон, уыцы          в?ндон ?в?рсд ысдыр падзах Император Александр
автобиографи у. Дыккаджы та дзырд ц?уы, ?гъуызон
й? т?лмацыл куыд куыста, уый тыхх?й. Сыгъд?г

44 |Чырыстон ИР
   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51