Page 40 - «Чырыстон Ир» выпуск №1 (6) 2017 г.
P. 40
Л И Т Е РАТ У Р ?
Мзокты Асл?нбег
«ХУЫЦАУ ЧЫРЫСТИ! Н? ДИН РОХ Н? МА БАУАДЗ…»
Колыты Аксойы аивадон сф?лдыстады тыхх?й
Ирон ахуыргонд л?гты н?мтт? куы ф?нымай?м, Стыр аргъ кодта Аксойы ?хс?надон куыст?н ирон
н? ад?мы истори ?м? культур?йы б?р?г ф?д чи литератур?йы классик Г?диаты Секъа: «Й? з?рд?йы
ныууагъта, уыдоны н?мтт?, у?д фыццаджыд?р н? райгуыр?н б?ст?йы туг ц?джджинагау фыхт ?м?
з?рдыл ?рбал?ууы дз?н?ты бадинаг Колыты Бе- чъырсудз?нау пиллон уагъта йе ‘мб?стон ирон
сайы фырт Аксойы ном. Ацы диссаджы ахуыргонд ад?мы м?т?й. ?хс?в н? хуыссыд, бон н? бадти,
л?г й? уд хъардта ирон ад?мы культур? ф?б?рзонд- Ирыстоны къуымты з?рватыккау рат?х-бат?х кодта,
д?р к?ныныл, ирон ад?мы ?хс?н ахуыргонддзинад ц?м?й сиу кодтаид чырыстон дины уырнындзина-
рапарахат к?нынл. ды руаджы армыдзаг ?м? х?лиугонд ирон ад?мы,
ц?м?й с? цардыуаг ?пп?т?й д?р ф?хуызд?р уыда-
Аксойы сгуыхтдзин?дт? ирон культур? ?м? ли- ид, ууыл й?хи хъардта».
тератур?йы раз зындгонд сты: 1862 азы уый ирон
чызджыт?н й?хи х?дзары байгом кодта скъола — Б?лвырд?й б?р?г н?у, к?д райдыдта Аксо ?м-
Дз?уджыхъ?уы дыуу?къласон скъола, ахуырг?н?г дз?вг?т? фыссын, уый, ф?л?, ?в?цц?г?н, й?
д?р дзы й?х?д?г уыд, ахуыр та с? кодта л?вар. поэтикон уацмысты ным?ц уыдаид дз?вгар. Махм?
дзы ф?х?цц? ис ?рм?стд?р ?рт? ?мдз?вг?йы, ?м?
Уый стыр хъуыддаг уыди уыцы р?ст?джы. Колыйы- уыдон д?р ?вдис?н сты й? поэтикон курдиат?н.
фырты з?рд?йы с?вз?рд ахсджиаг хъуыды: ирон
ад?мы ?хс?н ахуырдзинад стыхджын к?нын. Уый З?гъ?н ис афт?: ?ц?гдзинад?й Колыты Аксо —
фыста: «Ног ф?лт?рт? ц?м?й хорз хъомыл к?ной, н? фыццаг ирон рухстау?г ?м? сауджын — уыдис
уым?н хъ?уы ахуыр ?м? разм?дзыд бинонт?, ?м? н? фыццаг ирон поэт д?р, уым?н ?м? уый фыц-
ах?м бинонт? саразын?н та хъ?уы, фыццаджы-фыц- цагд?р мад?лон ?взагыл райдыдта фыссын ?мдз?в-
цаг, ахуыр ?м? разм?дзыд сылгоймаг — мад». г?т?. Джусойты Нафи дз?гъ?лы н? з?гъы: «Колыты
Аксо й? т?кк? л?джы карм? куы бах?цц?, у?д ацух
Аксо уыди фыццаг ирон сауджын, ?нтыстджын?й цард?й, ?нд?ра, чи зоны, ирон литератур?й?н
каст ф?ци Дз?уджыхъ?уы дины скъола, ст?й та Ка- стырд?р л?ггад бакодтаид. Ныр та нын ныууагъта
лачы дины семинар. Куыста Дз?уджыхъ?уы дины ?рм?ст ?рт? ?мдз?вг?йы, уым?й д?р дины ха-
скъолайы ирон ?взаджы ахуырг?н?г ?м? инспек- б?рттыл фыст».
тор?й.
Фыццаг ?мдз?вг? — «Мад Майр?мы кады зар?г»
Чырыстон дины урокт? у?ды заманы л?в?рд, раст- («Хвалебная песнь о Матери Марии») фыццаг хатт
д?р з?гъг?й? та амынд цыдысты уырыссаг ?взагыл, мыхуыргонд ?рцыди журнал «Чырыстон цард»-ы
?м? сыв?лл?тт? ?в?ндон?й цыдысты скъолам?, 1911 азы 8-?м номыры. Ф?ст?д?р та рацыди хи-
уым?н ?м? не ‘мб?рстой, цы ахуыр кодтой, уый. ц?н?й, й? с?ргонд ивд ?рцыд, афт?м?й. Й? дыккаг
Н? фыццаг сауджын ?мб?рста, к?й хъ?уы дины с?ргонд уыди «Стауыны зар?г Хуыцауы ныййар?г?н».
чингуыт? ирон ?взагм? раивын, ?м? с? сабыргай
райдыдта ирон ?взагм? т?лмац к?нын. Й?хи т?л-
мацт?м г?сг? райдыдта иронау аргъауын, Хуыцауы
дзырд ирон ад?мм? х?ссын. Аксойы кой айхъуысти
?гас Ирыстоныл, канд Дз?уджыхъ?уы н?, ф?л?
йын х?ххон к?мтты ?м? быдырты, к?мд?ридд?р
цардысты ирон ад?м, уым й? ном хорз зыдтой.
Уырыссаг ?взаг?й мад?лон ?взагм? Аксо раивта
«Сыгъд?г Иуан Златоусты У?ларвон литурги», дз?в-
гар куывдтыт? «Требник»-?й ?м? бир? ?нд?рт?.
Й? т?лмацт? уыдысты раст ?м? х?рзхъ?д. Уым?н
?й нымадтой й? р?ст?джы ?взаджы д?сныйыл.
Аксо уыди стыр зондыл х?ст ахуыргонд л?г. Про-
фессор Цыбырты Людвиг раирт?ста н? фыццаг
сауджыны цард ?м? бир?в?рсыг сф?лдыстад, рауагъ-
та хиц?н чиныг ?м? з?гъы Аксойы тыхх?й: «Уый
иудадзыг активон?й архайдта ирон ад?мы чыры-
стон динм? ?рбах?ст?г к?ныныл. Уый ф?рцы та
ирон ад?м к?р?дзим? кодтой ?нгомд?р, уырыссаг
ад?мм? та х?ст?гд?р. Аксо йе ‘пп?т тыхт? д?р радта
уым?, ц?м?й Ирыстон ма ныддихт? уыдаид хиц?н
динтыл ?м? иу бинонты хуыз?н суыдаид уырысим?.
Уым?н ?м? уый б?стон?й ?мб?рста, Ирыстон?н й?
фид?ны хъысм?т У?р?сеим? баст к?й уыдз?н, уый».
38 |Чырыстон ИР

